Όταν ένας άνθρωπος ολοκληρώνει το MMPI-2, το βασικό ερώτημα συνήθως δεν είναι ποια κλίμακα είναι υψηλή, αλλά τι μπορεί να σημαίνει το συνολικό προφίλ για τις δυσκολίες που βιώνει και για την πορεία της θεραπείας. Ένα παράδειγμα θεραπευτικού σχεδιασμού MMPI-2 βοηθά να γίνει κατανοητή αυτή η μετάβαση: από τα ψυχομετρικά δεδομένα στην κλινική διερεύνηση, στη συμφωνία θεραπευτικών στόχων και στην παρακολούθηση της προόδου. Το MMPI-2 δεν παρέχει μόνο του διάγνωση ούτε υπαγορεύει μια συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδο. Μπορεί, όμως, να προσθέσει μια συστηματική εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο βιώνει τη δυσφορία, σχετίζεται με τους άλλους και αντιμετωπίζει τις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Το παράδειγμα που ακολουθεί είναι υποθετικό και εκπαιδευτικό. Δεν αποτελεί πρότυπο ερμηνείας για κάθε άτομο, καθώς η κλινική αξιοποίηση του MMPI-2 προϋποθέτει κατάλληλη χορήγηση, έλεγχο εγκυρότητας του πρωτοκόλλου, συνέντευξη, ιστορικό και επαγγελματική κρίση.
Τι προσθέτει το MMPI-2 στον θεραπευτικό σχεδιασμό
Ο θεραπευτικός σχεδιασμός είναι μια συνεργατική διαδικασία. Ο επαγγελματίας και ο θεραπευόμενος συμφωνούν στο τι χρειάζεται να αλλάξει, ποια εμπόδια είναι πιθανό να εμφανιστούν και πώς θα αξιολογείται η πρόοδος. Τα ευρήματα του MMPI-2 μπορούν να υποστηρίξουν αυτή τη διαδικασία, εφόσον ενταχθούν σε μια ευρύτερη αξιολόγηση και δεν αντιμετωπιστούν ως ετικέτες προσωπικότητας.
Η αξία του εργαλείου βρίσκεται κυρίως στα μοτίβα και στις συνδέσεις μεταξύ ευρημάτων. Για παράδειγμα, ένα προφίλ μπορεί να υποδεικνύει έντονη υποκειμενική δυσφορία, τάση αποφυγής συγκρούσεων, δυσκολία αναγνώρισης ή έκφρασης συναισθημάτων, καχυποψία στις σχέσεις ή αυξημένη ευαισθησία στην κριτική. Αυτές οι ενδείξεις δεν αποδεικνύουν την αιτία ενός προβλήματος. Δημιουργούν, όμως, χρήσιμες κλινικές υποθέσεις που χρειάζεται να διερευνηθούν με σεβασμό στην εμπειρία του ανθρώπου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αξιολόγηση της ποιότητας των απαντήσεων. Οι δείκτες εγκυρότητας εξετάζονται πριν από κάθε ουσιαστική ερμηνεία, επειδή παράγοντες όπως η έντονη δυσφορία, η αμυντικότητα ή ένας ασυνήθιστος τρόπος απάντησης μπορούν να επηρεάσουν το προφίλ. Η ερμηνεία του MMPI-2 βασίζεται στο σύνολο των κλιμάκων, στο ιστορικό και στο πλαίσιο παραπομπής, όχι σε μία μεμονωμένη ένδειξη (Graham, 2012).
Παράδειγμα θεραπευτικού σχεδιασμού με MMPI-2
Ας εξετάσουμε την περίπτωση της Μαρίας, ενός υποθετικού ενήλικου ατόμου που ζητά ψυχολογική υποστήριξη επειδή νιώθει επίμονα εξαντλημένη, αποσύρεται από φίλους και δυσκολεύεται να θέσει όρια στη δουλειά και στις προσωπικές της σχέσεις. Στην αρχική συνέντευξη περιγράφει έντονη αυτοκριτική, ανησυχία για την αξιολόγηση των άλλων και την αίσθηση ότι πρέπει να τα καταφέρνει χωρίς να επιβαρύνει κανέναν.
Το MMPI-2 χορηγείται ως ένα μέρος της αξιολόγησης και το πρωτόκολλο κρίνεται ερμηνεύσιμο. Η συνολική εικόνα είναι συμβατή με αυξημένη συναισθηματική επιβάρυνση, απαισιόδοξη αξιολόγηση του εαυτού, κοινωνική επιφυλακτικότητα και τάση να συγκρατεί ανάγκες ή θυμό μέχρι να συσσωρευτεί ένταση. Δεν προκύπτει διάγνωση από αυτά τα ευρήματα. Αντίθετα, ο κλινικός τα χρησιμοποιεί για να θέσει πιο συγκεκριμένα ερωτήματα: Πότε αποσύρεται η Μαρία; Πώς αντιδρά όταν νιώθει ότι απογοητεύει κάποιον; Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην αυτοκριτική, στην αποφυγή και στην εξάντληση;
Η ανατροφοδότηση ως θεραπευτική αφετηρία
Στη συνεδρία ανατροφοδότησης, τα ευρήματα παρουσιάζονται με απλή γλώσσα και ως υποθέσεις προς επιβεβαίωση ή διόρθωση. Ο επαγγελματίας μπορεί να πει ότι η αξιολόγηση δείχνει έναν άνθρωπο που πιθανόν κουράζεται προσπαθώντας να διατηρεί τον έλεγχο και να αποφεύγει τη δυσαρέσκεια των άλλων. Η Μαρία αναγνωρίζει ότι συχνά συμφωνεί σε αιτήματα που υπερβαίνουν τις αντοχές της και αργότερα απομονώνεται επειδή αισθάνεται θυμό και ενοχή.
Αυτή η συζήτηση έχει δύο λειτουργίες. Πρώτον, μετατρέπει τα ψυχομετρικά ευρήματα σε προσωπικό νόημα, χωρίς να τα παρουσιάζει ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Δεύτερον, βοηθά να διαμορφωθεί μια κοινή γλώσσα για τα μοτίβα που θα διερευνηθούν στη θεραπεία. Η ανατροφοδότηση από την ψυχολογική αξιολόγηση μπορεί να ενισχύσει την κατανόηση του εαυτού και τη συμμετοχή στη θεραπευτική διαδικασία, όταν γίνεται συνεργατικά και με προσοχή στο πλαίσιο του ατόμου (Finn, 2007).
Από τα ευρήματα στους στόχους
Με βάση τη συνέντευξη, την ανατροφοδότηση και το προφίλ, ο αρχικός σχεδιασμός δεν στοχεύει γενικά στο να αισθανθεί η Μαρία καλύτερα. Περιγράφει παρατηρήσιμες και ρεαλιστικές αλλαγές. Συμφωνούνται τρεις πρώτοι στόχοι: να αναγνωρίζει νωρίτερα τα σωματικά και συναισθηματικά σημάδια υπερφόρτωσης, να εκφράζει ένα όριο σε χαμηλού κινδύνου καταστάσεις και να διερευνήσει τις σκέψεις αυτομομφής που ενεργοποιούνται όταν δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων.
Η επιλογή των στόχων συνδέεται με τα ευρήματα, αλλά δεν καθορίζεται μηχανικά από αυτά. Αν η Μαρία θεωρούσε ότι η κοινωνική της απόσυρση είναι αυτή τη στιγμή η κυριότερη δυσκολία, ο σχεδιασμός θα μπορούσε να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη σταδιακή επανασύνδεση με ασφαλείς σχέσεις. Αν, αντίθετα, η επαγγελματική πίεση ήταν άμεση και σοβαρή, προτεραιότητα θα είχε η οργάνωση απαιτήσεων και η προστασία του διαθέσιμου χρόνου. Ο θεραπευτικός σχεδιασμός χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την ετοιμότητα για αλλαγή, τους διαθέσιμους πόρους και τις συνθήκες ζωής.
Πώς μπορεί να οργανωθεί η θεραπευτική πορεία
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, μια αρχική φάση θεραπείας θα μπορούσε να εστιάσει στην παρατήρηση του κύκλου πίεσης, αυτοκριτικής και απόσυρσης. Η Μαρία μπορεί να καταγράφει σύντομα περιστατικά στα οποία δέχθηκε ένα αίτημα, δυσκολεύτηκε να απαντήσει ή ένιωσε δυσανάλογη ενοχή. Δεν πρόκειται για άσκηση επιτήρησης, αλλά για τρόπο να διακρίνει το μοτίβο πριν αυτό οδηγήσει σε εξάντληση.
Σε επόμενη φάση, η θεραπεία μπορεί να δουλέψει την έκφραση αναγκών και τη διεκδικητική επικοινωνία. Η δυσκολία εδώ δεν είναι μόνο η διατύπωση ενός ορίου. Συχνά είναι η ανοχή στο άγχος που εμφανίζεται μετά το όριο, όπως ο φόβος απόρριψης ή η σκέψη ότι το άτομο είναι εγωιστικό. Εφόσον η κλινική διερεύνηση το υποστηρίζει, μπορεί να δοθεί χώρος και σε παλαιότερες σχεσιακές εμπειρίες που έχουν συνδεθεί με την υπερβολική προσαρμογή.
Η συμμαχία θεραπευτή και θεραπευόμενου παραμένει κεντρική. Ένα προφίλ που υποδηλώνει επιφυλακτικότητα ή ευαισθησία στην κριτική μπορεί να υπενθυμίσει στον επαγγελματία ότι η βιαστική αντιπαράθεση ή οι υπερβολικά απαιτητικοί στόχοι ενδέχεται να δυσκολέψουν τη συνεργασία. Αυτό δεν σημαίνει ότι το MMPI-2 προβλέπει με βεβαιότητα τη θεραπευτική σχέση. Προσφέρει μια αφορμή για προσεκτική, εξατομικευμένη στάση.
Παρακολούθηση της προόδου και αναθεώρηση του πλάνου
Ο θεραπευτικός σχεδιασμός δεν είναι στατικό έγγραφο. Σε τακτά διαστήματα, η Μαρία και ο θεραπευτής επανεξετάζουν αν οι στόχοι παραμένουν σχετικοί και αν οι παρεμβάσεις βοηθούν. Χρήσιμα κριτήρια μπορεί να είναι η συχνότητα της κοινωνικής απόσυρσης, η ένταση της αυτοκριτικής μετά από ένα όριο, η ποιότητα του ύπνου ή η προσωπική αίσθηση ότι διαθέτει περισσότερες επιλογές στις σχέσεις της.
Αν η πρόοδος είναι περιορισμένη, η κατάλληλη απάντηση δεν είναι να θεωρηθεί ότι ο θεραπευόμενος δεν συνεργάζεται. Μπορεί να χρειάζεται αναθεώρηση της διατύπωσης του προβλήματος, μικρότερα βήματα, περισσότερη έμφαση στη ρύθμιση του άγχους ή διερεύνηση παραγόντων που δεν είχαν αναδειχθεί αρχικά. Η πολυμεθοδική αξιολόγηση είναι γενικά πιο αξιόπιστη από την εξάρτηση από ένα μόνο εργαλείο, καθώς κάθε πηγή δεδομένων φωτίζει διαφορετικές πλευρές της ψυχολογικής λειτουργίας (Meyer et al., 2001).
Τι χρειάζεται να κρατήσουμε από το παράδειγμα
Το MMPI-2 είναι περισσότερο χρήσιμο όταν λειτουργεί ως χάρτης συζήτησης και όχι ως τελική ετυμηγορία. Μπορεί να βοηθήσει τον επαγγελματία να οργανώσει κλινικές υποθέσεις, να εντοπίσει πιθανά εμπόδια στη θεραπεία και να συζητήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις ανάγκες του ατόμου. Η σημασία του, όμως, προκύπτει πάντα μέσα από τον διάλογο με το ιστορικό, τα βιώματα, τις σχέσεις και τους στόχους του ανθρώπου που αξιολογείται.
Ένας καλός θεραπευτικός σχεδιασμός δεν υπόσχεται γρήγορες απαντήσεις. Δημιουργεί έναν ασφαλή και κατανοητό τρόπο να μετατραπεί η αξιολόγηση σε μικρά, ουσιαστικά βήματα αλλαγής.
Βιβλιογραφικές Παραπομπές
Finn, S. E. (2007). In our clients’ shoes: Theory and techniques of therapeutic assessment. Lawrence Erlbaum Associates.
Graham, J. R. (2012). MMPI-2: Assessing personality and psychopathology (5th ed.). Oxford University Press.
Meyer, G. J., Finn, S. E., Eyde, L. D., Kay, G. G., Moreland, K. L., Dies, R. R., Eisman, E. J., Kubiszyn, T. W., & Reed, G. M. (2001). Psychological testing and psychological assessment: A review of evidence and issues. American Psychologist, 56(2), 128-165.