Όταν ένας ενήλικας ζητά ψυχολογική αξιολόγηση, συνήθως δεν αναζητά μια «ταμπέλα». Θέλει να καταλάβει καλύτερα επίμονες δυσκολίες, τρόπους με τους οποίους σχετίζεται, αντιδρά υπό πίεση ή μοτίβα που επηρεάζουν την εργασία, την οικογένεια και τη θεραπευτική του πορεία. Η κλινική αξιολόγηση με το MMPI-2 στην Ελλάδα μπορεί να προσφέρει συστηματική και τεκμηριωμένη πληροφορία για αυτά τα ερωτήματα, όταν εντάσσεται σε πλήρη αξιολογητική διαδικασία. Δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση ούτε αντικαθιστά την κλινική συνέντευξη. Αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που βοηθά τον κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία να οργανώσει υποθέσεις, να διερευνήσει το πλαίσιο και να συζητήσει τα ευρήματα με υπευθυνότητα.
Τι εξετάζει το MMPI-2
Το Minnesota Multiphasic Personality Inventory-2, γνωστό ως MMPI-2, είναι ένα ευρέως μελετημένο ερωτηματολόγιο προσωπικότητας και ψυχολογικής λειτουργικότητας για ενήλικες. Η χρήση του δεν αποσκοπεί στην αξιολόγηση μιας στιγμιαίας διάθεσης μόνο. Αντίθετα, διερευνά ένα ευρύτερο σύνολο εμπειριών, στάσεων, δυσκολιών και τρόπων προσαρμογής που χρειάζονται προσεκτική κλινική σύνθεση.
Το εργαλείο περιλαμβάνει κλίμακες που βοηθούν στην κατανόηση περιοχών όπως η συναισθηματική επιβάρυνση, η διαχείριση του άγχους, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η αυτοεικόνα, η συμπεριφορική ρύθμιση και ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο βιώνει ή εκφράζει σωματικές και ψυχολογικές δυσκολίες. Περιλαμβάνει επίσης δείκτες που εξετάζουν τον τρόπο προσέγγισης του ερωτηματολογίου. Αυτοί οι δείκτες δεν «αποκαλύπτουν την αλήθεια» για κάποιον. Δείχνουν αν το προφίλ μπορεί να ερμηνευθεί με ασφάλεια και ποιοι παράγοντες χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
Η αξία του MMPI-2 βρίσκεται στη σύνθεση των δεδομένων του με την κλινική εικόνα. Ένα αποτέλεσμα αποκτά νόημα μόνο όταν ο ψυχολόγος το συνδέσει με το αίτημα αξιολόγησης, το ιστορικό, τη συνέντευξη, τις παρούσες συνθήκες ζωής και, όπου χρειάζεται, άλλες έγκυρες πηγές πληροφόρησης (Graham, 2012).
Η κλινική αξιολόγηση με το MMPI-2 στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η υπεύθυνη χρήση του MMPI-2 απαιτεί επαγγελματία με κατάλληλη εκπαίδευση στην ψυχομετρική αξιολόγηση, γνώση των ορίων του εργαλείου και κλινική επάρκεια στην ερμηνεία. Η διαδικασία δεν είναι απλώς η συμπλήρωση ενός ερωτηματολογίου και η παραγωγή μιας έκθεσης. Ο ειδικός χρειάζεται να αξιολογήσει αν το MMPI-2 είναι κατάλληλο για το συγκεκριμένο ερώτημα και να εξηγήσει με σαφήνεια τον σκοπό, την εμπιστευτικότητα και τον τρόπο αξιοποίησης των αποτελεσμάτων.
Η χορήγηση γίνεται σε συνθήκες που υποστηρίζουν τη συγκέντρωση και την κατανόηση των οδηγιών. Ο εξεταζόμενος χρειάζεται να απαντά με ειλικρίνεια και σύμφωνα με τη συνήθη εμπειρία του, χωρίς να προσπαθεί να προβλέψει τι θεωρείται «σωστό». Δεν υπάρχει επιθυμητό προφίλ. Υπάρχει μόνο η ανάγκη για δεδομένα που θα επιτρέψουν μια αξιόπιστη κλινική συζήτηση.
Μετά τη χορήγηση, ο επαγγελματίας ελέγχει αρχικά αν το προφίλ είναι ερμηνεύσιμο. Στη συνέχεια εξετάζει τη συνολική διαμόρφωση των κλιμάκων και όχι απομονωμένα ευρήματα. Μια μεμονωμένη ένδειξη μπορεί να σχετίζεται με πολύ διαφορετικές εμπειρίες, ανάλογα με το ιστορικό και τις συνθήκες του ατόμου. Η ερμηνεία απαιτεί λοιπόν προσοχή, κλινική κρίση και αποφυγή βιαστικών συμπερασμάτων (Butcher et al., 1989).
Η κλινική συνέντευξη δίνει το απαραίτητο πλαίσιο
Η συνέντευξη πριν και μετά το MMPI-2 είναι ουσιαστικό μέρος της αξιολόγησης. Πριν από τη χορήγηση, βοηθά να αποσαφηνιστεί το αίτημα: πρόκειται για διερεύνηση δυσκολιών στη διάθεση, για επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις στις σχέσεις, για ανάγκη θεραπευτικού σχεδιασμού ή για αξιολόγηση σε συγκεκριμένο επαγγελματικό ή θεσμικό πλαίσιο;
Μετά την αξιολόγηση, η συζήτηση των ευρημάτων προσφέρει χώρο για διευκρινίσεις. Για παράδειγμα, ένα προφίλ που υποδηλώνει αυξημένη ψυχική πίεση μπορεί να συνδέεται με μια πρόσφατη απαιτητική περίοδο, με μακροχρόνια δυσκολία διαχείρισης συναισθημάτων ή με συνδυασμό παραγόντων. Ο ειδικός δεν μετατρέπει ένα σκορ σε βεβαιότητα. Εξετάζει εναλλακτικές εξηγήσεις και συζητά όσα έχουν πρακτική σημασία για τον άνθρωπο απέναντί του.
Πού μπορεί να αξιοποιηθεί
Η συνηθέστερη εφαρμογή αφορά την κλινική αξιολόγηση και τον θεραπευτικό σχεδιασμό. Τα ευρήματα μπορεί να βοηθήσουν τον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο να εντοπίσουν τρόπους άμυνας, πηγές δυσφορίας, δυσκολίες στη συνεργασία ή ανάγκες που αξίζει να τεθούν ως προτεραιότητα. Το MMPI-2 δεν υπαγορεύει τη θεραπεία. Μπορεί όμως να υποστηρίξει μια πιο στοχευμένη, κοινά κατανοητή αφετηρία.
Σε αξιολογήσεις για εργασία ή επιλογή προσωπικού, η χρήση του χρειάζεται ιδιαίτερη δεοντολογική προσοχή. Ο σκοπός πρέπει να είναι σαφής, η συνάφεια με τον ρόλο τεκμηριωμένη και η συναίνεση ενημερωμένη. Ένα ψυχομετρικό εργαλείο δεν πρέπει να λειτουργεί ως αυτόματος μηχανισμός αποκλεισμού. Η επαγγελματική απόφαση απαιτεί συνδυασμό πολλών στοιχείων, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στα δικαιώματα του αξιολογούμενου.
Αντίστοιχα, στη δικαστική ψυχολογία, στην υιοθεσία και αναδοχή ή σε αξιολογήσεις που αφορούν ζευγάρια και οικογένειες, το MMPI-2 εντάσσεται σε αυστηρά οριοθετημένο πλαίσιο. Το ερώτημα της αξιολόγησης, οι διαθέσιμες πηγές και οι δεοντολογικές υποχρεώσεις καθορίζουν το εύρος της ερμηνείας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ποιότητα της διαδικασίας έχει μεγαλύτερη σημασία από μια γρήγορη ή απόλυτη απάντηση.
Τι περιλαμβάνει μια υπεύθυνη διαδικασία
Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση συνήθως περιλαμβάνει αρχική διερεύνηση του αιτήματος, ενημέρωση και συναίνεση, χορήγηση του εργαλείου, ψυχομετρική επεξεργασία, κλινική ερμηνεία και συνάντηση ανατροφοδότησης. Αν το αίτημα το απαιτεί, ο επαγγελματίας μπορεί να συνδυάσει το MMPI-2 με πρόσθετες μεθόδους, όπως άλλες κλίμακες, δομημένη συνέντευξη ή πληροφορίες από σχετικά έγγραφα.
Η ανατροφοδότηση δεν χρειάζεται να είναι τεχνική ή δυσνόητη. Χρειάζεται να είναι ακριβής, κατανοητή και προσανατολισμένη στη χρησιμότητα. Ο αξιολογούμενος πρέπει να μπορεί να καταλάβει τι υποστηρίζουν τα δεδομένα, τι δεν μπορούν να δείξουν και ποιες επόμενες κινήσεις έχουν νόημα. Η καλή ανατροφοδότηση δεν ενισχύει την ανησυχία. Δημιουργεί μια πιο καθαρή εικόνα και διευκολύνει τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Τα όρια που προστατεύουν την αξιοπιστία
Το MMPI-2 έχει ισχυρή ερευνητική βάση και μακρά ιστορία εφαρμογών, αλλά κανένα ψυχομετρικό μέσο δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από τον άνθρωπο και το πλαίσιο του. Παράγοντες όπως η γλωσσική κατανόηση, η κόπωση, μια οξεία περίοδος στρες ή οι ιδιαίτερες συνθήκες του αιτήματος μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει κάποιος την αξιολόγηση. Για αυτόν τον λόγο, ο επαγγελματίας εξετάζει πάντα την ποιότητα των δεδομένων πριν προχωρήσει σε ερμηνεία.
Επίσης, η ψυχομετρική αξιολόγηση διαφέρει από τη διάγνωση. Η αξιολόγηση συγκεντρώνει και οργανώνει στοιχεία για την προσωπικότητα, τη λειτουργικότητα και τις δυσκολίες ενός ατόμου. Η διάγνωση, όταν αποτελεί μέρος του αιτήματος, απαιτεί πλήρη κλινική διερεύνηση και δεν προκύπτει αποκλειστικά από ένα ερωτηματολόγιο. Η διάκριση αυτή προστατεύει τόσο την επιστημονική ακρίβεια όσο και τον σεβασμό προς το άτομο (Meyer et al., 2001).
Για ενήλικες στην Αθήνα, στην υπόλοιπη Αττική ή για Έλληνες της διασποράς όπου είναι εφικτή η κατάλληλη επαγγελματική εξυπηρέτηση, η επιλογή ειδικού με εμπειρία στο MMPI-2 είναι καθοριστική. Η αξιολόγηση έχει μεγαλύτερη αξία όταν προσφέρει κατανόηση που μπορεί να αξιοποιηθεί στην πράξη: στη θεραπεία, στις σχέσεις, στην εργασία ή σε μια σημαντική προσωπική απόφαση.
Μια προσεγμένη αξιολόγηση δεν ορίζει έναν άνθρωπο με ένα προφίλ. Μπορεί, όμως, να του δώσει μια πιο τεκμηριωμένη γλώσσα για να κατανοήσει τις δυσκολίες και τις δυνατότητές του και να επιλέξει τα επόμενα βήματα με μεγαλύτερη διαύγεια.
Βιβλιογραφικές Παραπομπές
Butcher, J. N., Dahlstrom, W. G., Graham, J. R., Tellegen, A., & Kaemmer, B. (1989). MMPI-2: Manual for administration and scoring. University of Minnesota Press.
Graham, J. R. (2012). MMPI-2: Assessing personality and psychopathology (5th ed.). Oxford University Press.
Meyer, G. J., Finn, S. E., Eyde, L. D., Kay, G. G., Moreland, K. L., Dies, R. R., Eisman, E. J., Kubiszyn, T. W., & Reed, G. M. (2001). Psychological testing and psychological assessment: A review of evidence and issues. American Psychologist, 56(2), 128-165.