Ψυχολογική αξιολόγηση αναδοχής παιδιού
Τι εξετάζεται στους υποψήφιους ανάδοχους γονείς και ποιος είναι ο ρόλος του MMPI-2
Σύνοψη: Η ψυχολογική αξιολόγηση αναδοχής δεν αναζητά τον «τέλειο» γονέα, αλλά διαμορφώνει μια ολοκληρωμένη εικόνα των δυνατοτήτων, των δυσκολιών, των προσδοκιών και του υποστηρικτικού δικτύου του υποψηφίου. Εξετάζονται η συναισθηματική σταθερότητα, η διαχείριση απαιτητικών συμπεριφορών, το ιστορικό δεσμών, οι προσδοκίες και η υποστήριξη που διαθέτει. Παράλληλα, το MMPI-2 προσφέρει συστηματικά δεδομένα και ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο ο υποψήφιος απαντά, χωρίς όμως να μπορεί να προβλέψει την εξέλιξη της σχέσης με το παιδί ή να αποφασίσει μόνο του για την καταλληλότητα. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα συνδυάζονται πάντα με την κλινική συνέντευξη και το ιστορικό. Επιπλέον, η διαδικασία μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία αυτογνωσίας και προετοιμασίας.
Εισαγωγή
Η αναδοχή ενός παιδιού αποτελεί μια σημαντική απόφαση που απαιτεί προετοιμασία, σταθερότητα και διάθεση ανταπόκρισης στις ιδιαίτερες ανάγκες ενός παιδιού. Στο πλαίσιο της ψυχολογικής αξιολόγησης αναδοχής εξετάζονται σημαντικές πλευρές της προσωπικότητας, της συναισθηματικής λειτουργίας, της διαχείρισης του στρες και της ικανότητας του υποψήφιου ανάδοχου γονέα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του ρόλου.
Ωστόσο, η αξιολόγηση δεν αναζητά έναν «τέλειο» ανάδοχο γονέα. Στόχος είναι να διαμορφωθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα των δυνατοτήτων, των πιθανών δυσκολιών, των προσδοκιών και του υποστηρικτικού πλαισίου του υποψηφίου, ώστε η αναδοχή να ξεκινήσει με όσο το δυνατόν καλύτερη προετοιμασία. Η έρευνα για τους παράγοντες που επηρεάζουν την επιτυχία ή τη διακοπή μιας τοποθέτησης δείχνει ότι αυτοί είναι πολλοί και αφορούν τόσο το παιδί όσο και την οικογένεια που το φιλοξενεί (Sinclair et al., 2004).
Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται τι εξετάζεται σε μια κλινική αξιολόγηση προσωπικότητας και ψυχοπαθολογίας, ποιος είναι ο ρόλος του MMPI-2 και της κλινικής συνέντευξης και, παράλληλα, με ποιον τρόπο η διαδικασία μπορεί να λειτουργήσει και ως ευκαιρία αυτογνωσίας.
Τι εξετάζεται στην ψυχολογική αξιολόγηση αναδοχής;
Η αξιολόγηση δεν αναζητά «ιδανικό» προφίλ. Αντίθετα, εξετάζονται πλευρές που σχετίζονται με την ικανότητα να φροντίσει κανείς ένα παιδί με δύσκολο παρελθόν.
Προσωπικότητα και συναισθηματική σταθερότητα. Εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται το στρες, η αβεβαιότητα, η σύγκρουση και οι συναισθηματικά απαιτητικές καταστάσεις. Το στρες των ανάδοχων γονέων σχετίζεται τόσο με τη συμπεριφορά του παιδιού όσο και με το ευρύτερο σύστημα στήριξης και μπορεί να επηρεάσει τη συνέχιση της φροντίδας (Adams et al., 2018).
Διαχείριση απαιτητικών συμπεριφορών. Ένα παιδί που εισέρχεται σε ανάδοχη οικογένεια μπορεί να έχει βιώσει απώλεια, αστάθεια ή άλλες δύσκολες εμπειρίες. Το ιστορικό τραύματος και οι δυσκολίες του παιδιού συνδέονται με προκλήσεις και αστάθεια στην τοποθέτηση (Holland & Gorey, 2004). Επομένως, εξετάζεται η ικανότητα του ενήλικα να διατηρεί σταθερότητα και να ανταποκρίνεται με υπομονή και προσαρμοστικότητα.
Ανθεκτικότητα. Η έρευνα για την ανθεκτικότητα δείχνει ότι δεν προέρχεται απαραίτητα από κάτι εξαιρετικό. Αντίθετα, συχνά στηρίζεται σε συνηθισμένα «προστατευτικά» στοιχεία, όπως οι σταθερές σχέσεις, η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και η αίσθηση αυτεπάρκειας (Masten, 2001).
Ιστορικό σχέσεων και δεσμών. Διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο ο υποψήφιος έχει βιώσει σημαντικές σχέσεις και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται την εμπιστοσύνη, την εγγύτητα και τη συναισθηματική σύνδεση. Σε μελέτη με ανάδοχες μητέρες και βρέφη, η κατάσταση του νου της φροντίστριας σχετιζόταν με την ασφάλεια του δεσμού του παιδιού (Dozier et al., 2001). Παράλληλα, τα μικρά παιδιά χρειάζονται σταθερή και συναισθηματικά δεσμευμένη φροντίδα (Zeanah et al., 2011).
Προσδοκίες από την αναδοχή. Εξετάζεται τι περιμένει ο υποψήφιος από τον ρόλο του ανάδοχου γονέα, από το παιδί και από τη μελλοντική οικογενειακή καθημερινότητα.
Υποστηρικτικό δίκτυο. Ιδιαίτερη σημασία έχει το ποιοι άνθρωποι μπορούν να προσφέρουν πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη όταν προκύψουν δυσκολίες. Οι ανάδοχοι γονείς αναφέρουν ότι χρειάζονται συναισθηματική στήριξη και καλή επικοινωνία με τους επαγγελματίες (MacGregor et al., 2006).
Ποιος είναι ο ρόλος του MMPI-2 στην αξιολόγηση ανάδοχων γονέων;
Το MMPI-2 μπορεί να προσφέρει συστηματικά ψυχομετρικά δεδομένα σχετικά με σημαντικές πλευρές της προσωπικότητας και της ψυχολογικής λειτουργίας (Graham, 2012· Butcher et al., 2001).
Στην ψυχολογική αξιολόγηση αναδοχής, τα αποτελέσματα μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση:
• της προσωπικότητας και των βασικών τρόπων λειτουργίας,
• της συναισθηματικής κατάστασης,
• του τρόπου αντιμετώπισης της πίεσης,
• πιθανών περιοχών που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση (Butcher & Perry, 2008),
• και της συνολικής ψυχολογικής εικόνας του υποψηφίου.
Παράλληλα, οι υποψήφιοι έχουν φυσικό κίνητρο να παρουσιαστούν θετικά. Γονείς σε δικαστικές αξιολογήσεις επιμέλειας εμφανίζουν συχνά αμυντική αυτοπαρουσίαση (Bathurst et al., 1997), ενώ οι κλίμακες εγκυρότητας του MMPI-2 (L, K, S) βοηθούν να αξιολογηθεί η αμυντικότητα αυτή (Fariña et al., 2017· Baer & Miller, 2002). Ωστόσο, ένα αμυντικό προφίλ δεν σημαίνει αυτομάτως πρόβλημα. Σε μελέτη με υποψηφίους για θέση εργασίας, οι περισσότεροι που είχαν αρχικά αμυντικό προφίλ έδωσαν έγκυρο προφίλ στην επανεξέταση (Cigrang & Staal, 2001).
Το MMPI-2, επομένως, δεν χρησιμοποιείται απομονωμένα. Τα αποτελέσματα συνδυάζονται με την κλινική συνέντευξη, το προσωπικό ιστορικό και τα υπόλοιπα διαθέσιμα στοιχεία. Έτσι, η πολλαπλή πληροφόρηση μπορεί να δώσει πληρέστερη και ακριβέστερη εικόνα από κάθε μέθοδο χωριστά (Meyer et al., 2001· Hunsley & Mash, 2007).
Τίποτα από αυτά δεν αρκεί από μόνο του. Η κλινική συνέντευξη εξετάζει το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό, τις σχέσεις, το κίνητρο για την υιοθεσία ή την αναδοχή, την εμπειρία με παιδιά και την ικανότητα να σκεφτεί κανείς τον κόσμο από τη σκοπιά ενός παιδιού με τραυματικό παρελθόν. Το MMPI-2 δίνει δεδομένα, ενώ η συνέντευξη τους δίνει νόημα.
Γιατί η αναδοχή απαιτεί ιδιαίτερη προετοιμασία;
Η αναδοχή διαφέρει από την καθημερινή εικόνα που μπορεί να έχει κάποιος για τη γονεϊκότητα. Ο ανάδοχος γονέας μπορεί να χρειαστεί να ανταποκριθεί σε ένα παιδί που έχει ήδη βιώσει σημαντικές αλλαγές στη ζωή του και μπορεί να εκφράζει τις δυσκολίες του μέσα από τη συμπεριφορά, τη δυσπιστία ή την έντονη συναισθηματική αντίδραση.
Γι’ αυτό, η προετοιμασία δεν αφορά μόνο το αν ο υποψήφιος θέλει να γίνει ανάδοχος. Αφορά, επίσης, το αν έχει κατανοήσει τις απαιτήσεις του ρόλου, τις δικές του δυνατότητες και τα σημεία στα οποία μπορεί να χρειαστεί υποστήριξη. Η ανασκόπηση της έρευνας για την εκπαίδευση ανάδοχων γονέων προτείνει εισαγωγική προετοιμασία και εκπαίδευση δεξιοτήτων μετά την τοποθέτηση, ιδίως όταν τα παιδιά έχουν ιστορικό τραύματος (Dorsey et al., 2008).
Η αξιολόγηση ως ευκαιρία αυτογνωσίας
Η ψυχολογική αξιολόγηση αναδοχής μπορεί να αποτελέσει και μια ουσιαστική διαδικασία αυτογνωσίας. Όταν τα ευρήματα συζητούνται με τον ίδιο τον εξεταζόμενο, η διαδικασία μπορεί να έχει και θεραπευτικό όφελος. Σε φοιτητές που περίμεναν να ξεκινήσουν θεραπεία, η ανατροφοδότηση των αποτελεσμάτων του MMPI-2 συνδέθηκε με μείωση της δυσφορίας και αύξηση της αυτοεκτίμησης και της ελπίδας (Finn & Tonsager, 1992). Επιπλέον, μια μετα-ανάλυση βρήκε όφελος μικρού έως μέτριου μεγέθους (Poston & Hanson, 2010), αν και υπάρχουν επιφυλάξεις για τη μεθοδολογία της (Lilienfeld et al., 2011).
Ο υποψήφιος μπορεί να εξετάσει ερωτήματα όπως:
• Πώς αντιδρώ όταν ένα παιδί δεν ανταποκρίνεται όπως περιμένω;
• Πώς διαχειρίζομαι την αβεβαιότητα;
• Ποια είναι τα δυνατά μου σημεία ως φροντιστής;
• Πού χρειάζομαι υποστήριξη;
• Ποιες προσδοκίες έχω για την αναδοχή;
• Πώς θα διαχειριστώ μια δύσκολη περίοδο χωρίς να απομονωθώ;
Ο στόχος δεν είναι να παρουσιαστεί ένα «τέλειο» προφίλ. Αντίθετα, είναι να υπάρξει επίγνωση, ρεαλισμός και προετοιμασία.
Τι δεν μπορεί να δείξει από μόνο του το MMPI-2;
Το MMPI-2 δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πώς θα εξελιχθεί μια σχέση ανάμεσα σε έναν ανάδοχο γονέα και ένα παιδί. Επίσης, δεν αποτελεί από μόνο του κριτήριο για την καταλληλότητα ενός υποψηφίου και δεν αντικαθιστά την κλινική συνέντευξη, το ιστορικό ή την αξιολόγηση από τις αρμόδιες υπηρεσίες.Τέλος, η αξία του βρίσκεται στη σύνθεση των πληροφοριών και στην καλύτερη κατανόηση του υποψηφίου μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο της αναδοχής.
Βιβλιογραφία
- Adams, E., Hassett, A., & Lumsden, V. (2018). What do we know about the impact of stress on foster carers and contributing factors? Adoption & Fostering, 42(4), 338–353. https://doi.org/10.1177/0308575918799956
- Baer, R. A., & Miller, J. (2002). Underreporting of psychopathology on the MMPI-2: A meta-analytic review. Psychological Assessment, 14(1), 16–26. https://doi.org/10.1037/1040-3590.14.1.16
- Bathurst, K., Gottfried, A. W., & Gottfried, A. E. (1997). Normative data for the MMPI-2 in child custody litigation. Psychological Assessment, 9(3), 205–211. https://doi.org/10.1037/1040-3590.9.3.205
- Butcher, J. N., Graham, J. R., Ben-Porath, Y. S., Tellegen, A., Dahlstrom, W. G., & Kaemmer, B. (2001). MMPI-2: Manual for administration, scoring, and interpretation (Rev. ed.). University of Minnesota Press.
- Butcher, J. N., & Perry, J. N. (2008). Personality assessment in treatment planning: Use of the MMPI-2 and BTPI. Oxford University Press.
- Cigrang, J. A., & Staal, M. A. (2001). Readministration of the MMPI-2 following defensive invalidation in a military job applicant sample. Journal of Personality Assessment, 76(3), 472–481.
- Dorsey, S., Farmer, E. M. Z., Barth, R. P., Greene, K. M., Reid, J., & Landsverk, J. (2008). Current status and evidence base of training for foster and treatment foster parents. Children and Youth Services Review, 30(12), 1403–1416. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2008.04.008
- Dozier, M., Stovall, K. C., Albus, K. E., & Bates, B. (2001). Attachment for infants in foster care: The role of caregiver state of mind. Child Development, 72(5), 1467–1477. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00360
- Fariña, F., Redondo, L., Seijo, D., Novo, M., & Arce, R. (2017). A meta-analytic review of the MMPI validity scales and indexes to detect defensiveness in custody evaluations. International Journal of Clinical and Health Psychology, 17(2), 128–138.
- Finn, S. E., & Tonsager, M. E. (1992). Therapeutic effects of providing MMPI-2 test feedback to college students awaiting therapy. Psychological Assessment, 4(3), 278–287.
- Graham, J. R. (2012). MMPI-2: Assessing personality and psychopathology (5th ed.). Oxford University Press.
- Holland, P., & Gorey, K. M. (2004). Historical, developmental, and behavioral factors associated with foster care challenges. Child and Adolescent Social Work Journal, 21(2), 117–135. https://doi.org/10.1023/B:CASW.0000022727.40123.95