Ένα στέλεχος που αναλαμβάνει μια νέα διευθυντική θέση συχνά δεν χρειάζεται «έτοιμες απαντήσεις». Χρειάζεται έναν ασφαλή, δομημένο χώρο για να εξετάσει πώς αποφασίζει υπό πίεση, πώς επικοινωνεί με την ομάδα του και ποια μοτίβα επηρεάζουν την επαγγελματική του αποτελεσματικότητα. Αυτό εξηγεί πώς λειτουργεί το executive coaching: ως στοχευμένη συνεργασία που μετατρέπει ένα επαγγελματικό αίτημα σε παρατηρήσιμους στόχους, πρακτική εξάσκηση και ανατροφοδότηση. Δεν αποτελεί θεραπεία ούτε διαδικασία ψυχολογικής διάγνωσης. Ωστόσο, όταν μια ανάγκη απαιτεί βαθύτερη ψυχολογική διερεύνηση, η έγκυρη αξιολόγηση από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία μπορεί να προσφέρει χρήσιμο πλαίσιο κατανόησης.
Τι είναι το executive coaching
Το executive coaching είναι μια εξατομικευμένη αναπτυξιακή διαδικασία για στελέχη, επιχειρηματίες και επαγγελματίες με αυξημένη ευθύνη. Ο coach συνεργάζεται με τον coachee για να διευκρινίσουν τι θέλει να αλλάξει ή να ενισχύσει στον επαγγελματικό του ρόλο. Οι στόχοι μπορεί να αφορούν τη διαχείριση συγκρούσεων, την ανάθεση αρμοδιοτήτων, την ηγετική παρουσία, τη λήψη αποφάσεων ή την προετοιμασία για έναν νέο ρόλο.
Η διαδικασία δεν βασίζεται στην υπόθεση ότι ο άνθρωπος «έχει πρόβλημα» που πρέπει να διορθωθεί. Εστιάζει στη μάθηση, στην επίγνωση των επιλογών και στη συστηματική εφαρμογή νέων συμπεριφορών στο εργασιακό πλαίσιο. Η έρευνα δείχνει ότι το coaching μπορεί να συνδέεται με θετικές αλλαγές σε δεξιότητες, ευημερία και επίτευξη στόχων, ιδίως όταν υπάρχει σαφής στόχευση και ενεργή συμμετοχή του ατόμου (Theeboom et al., 2014).
Πώς λειτουργεί το executive coaching από την πρώτη συνάντηση
Η διαδικασία συνήθως αρχίζει με μια διερευνητική συζήτηση. Ο coach ζητά να κατανοήσει το αίτημα, το επαγγελματικό περιβάλλον, τις απαιτήσεις του ρόλου και τα κριτήρια που θα δείξουν ότι η συνεργασία έχει αξία. Αν, για παράδειγμα, ένα νέο στέλεχος δηλώνει ότι «δυσκολεύεται με την ομάδα», χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια: πρόκειται για ασάφεια ρόλων, αποφυγή δύσκολων συζητήσεων, υπερβολικό έλεγχο ή συγκρούσεις προτεραιοτήτων;
Στη συνέχεια, ορίζονται συγκεκριμένοι και ρεαλιστικοί στόχοι. Ένας γενικός στόχος όπως «να γίνω καλύτερος ηγέτης» δεν αρκεί από μόνος του. Μπορεί να μετατραπεί σε στόχους όπως η καθιέρωση σύντομων εβδομαδιαίων συναντήσεων με την ομάδα, η σαφέστερη ανάθεση έργων ή η προετοιμασία για κρίσιμες συζητήσεις με συνεργάτες.
Οι συνεδρίες οργανώνονται γύρω από πραγματικές εργασιακές καταστάσεις. Ο coach χρησιμοποιεί ερωτήσεις, αναστοχασμό, ανατροφοδότηση και μικρά πειράματα συμπεριφοράς. Μεταξύ των συναντήσεων, ο coachee εφαρμόζει όσα επεξεργάστηκαν και παρατηρεί τι συνέβη. Στην επόμενη συνεδρία, αξιολογούν μαζί τι λειτούργησε, τι δεν λειτούργησε και ποιες προσαρμογές χρειάζονται.
Η ανατροφοδότηση δεν είναι απλή συμβουλή
Το executive coaching δεν ταυτίζεται με συμβουλευτική από έναν ειδικό που προτείνει λύσεις για κάθε θέμα. Ο coach μπορεί να προσφέρει παρατηρήσεις ή εργαλεία, όμως ο πυρήνας της δουλειάς είναι να βοηθήσει το στέλεχος να εξετάσει τις παραδοχές του και να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαδικασία περιλαμβάνει ανατροφοδότηση από συνεργάτες ή προϊσταμένους. Αυτό μπορεί να προσθέσει χρήσιμη οπτική, αλλά απαιτεί σαφείς κανόνες εμπιστευτικότητας και προσεκτικό σχεδιασμό. Η ανατροφοδότηση έχει αξία όταν συνδέεται με συγκεκριμένες επαγγελματικές συμπεριφορές και όχι όταν μετατρέπεται σε αόριστη ή τιμωρητική αξιολόγηση.
Ο ρόλος της εμπιστευτικότητας και του οργανισμού
Πολλές συνεργασίες χρηματοδοτούνται από έναν οργανισμό, ενώ ο coachee είναι το άτομο που συμμετέχει στις συνεδρίες. Αυτή η τριμερής σχέση χρειάζεται διαφάνεια από την αρχή. Τα μέρη συμφωνούν ποιοι είναι οι στόχοι, ποια στοιχεία μπορούν να κοινοποιούνται και ποια παραμένουν εμπιστευτικά.
Κατά κανόνα, ο οργανισμός χρειάζεται να ενημερώνεται για την πρόοδο σε επίπεδο στόχων και διαδικασίας, όχι για το λεπτομερές περιεχόμενο των συζητήσεων. Χωρίς αυτή τη διάκριση, το στέλεχος μπορεί να περιορίσει την ειλικρίνειά του, γεγονός που μειώνει την ουσία της συνεργασίας. Οι επαγγελματικές κατευθυντήριες γραμμές του coaching δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στις σαφείς συμφωνίες, στα όρια ρόλων και στην προστασία της εμπιστευτικότητας (International Coaching Federation, 2020).
Coaching, ψυχοθεραπεία και ψυχολογική αξιολόγηση: διαφορετικοί ρόλοι
Το executive coaching ασχολείται κυρίως με επαγγελματικούς στόχους, δεξιότητες και αποφάσεις στο παρόν και στο άμεσο μέλλον. Η ψυχοθεραπεία, αντίθετα, μπορεί να διερευνά δυσκολίες που επηρεάζουν ευρύτερα τη συναισθηματική ζωή, τις σχέσεις και τη λειτουργικότητα του ατόμου. Οι δύο διαδικασίες δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη, αλλά έχουν διαφορετικό σκοπό, πλαίσιο και επαγγελματικές ευθύνες.
Η ψυχολογική αξιολόγηση αποτελεί επίσης ξεχωριστή διαδικασία. Ένας ψυχολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει συνέντευξη, ιστορικό, παρατήρηση και σταθμισμένα ψυχομετρικά εργαλεία, ανάλογα με το ερώτημα αξιολόγησης. Το MMPI-2, όταν χορηγείται και ερμηνεύεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση στοιχείων προσωπικότητας, τρόπων αντιμετώπισης και πιθανών δυσκολιών στη λειτουργικότητα. Δεν χρησιμοποιείται ως μεμονωμένη βάση για διάγνωση και δεν αποτελεί εργαλείο coaching.
Η διάκριση αυτή προστατεύει τόσο τον επαγγελματία όσο και τον άνθρωπο που ζητά υποστήριξη. Αν κατά τη διάρκεια coaching προκύψει ανάγκη για κλινική διερεύνηση, ο coach οφείλει να αναγνωρίσει τα όρια του ρόλου του και να συζητήσει την κατάλληλη παραπομπή. Αντίστοιχα, μια ψυχολογική αξιολόγηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται απλουστευτικά ως ετικέτα για την επαγγελματική καταλληλότητα ή την ηγετική αξία ενός ανθρώπου.
Πότε βοηθά η ψυχομετρική αξιολόγηση στο επαγγελματικό πλαίσιο
Σε επιλεγμένα πλαίσια, μια ολοκληρωμένη ψυχολογική αξιολόγηση μπορεί να συμπληρώσει τον επαγγελματικό σχεδιασμό. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, όταν υπάρχει σαφές ερώτημα για τον τρόπο με τον οποίο το άτομο διαχειρίζεται απαιτητικές διαπροσωπικές συνθήκες ή όταν χρειάζεται βαθύτερη κατανόηση παραγόντων που επηρεάζουν τη συνεργασία και την προσαρμογή.
Η αξιολόγηση χρειάζεται πάντοτε έγκυρο σκοπό, ενημερωμένη συναίνεση και ερμηνεία μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωής και της εργασίας του ατόμου. Τα ψυχομετρικά δεδομένα δεν μιλούν μόνα τους. Ο ειδικός τα συνθέτει με τα υπόλοιπα διαθέσιμα στοιχεία, ακολουθώντας αρχές ορθής χρήσης και τεκμηριωμένης ερμηνείας (American Educational Research Association et al., 2014).
Τι καθορίζει αν το executive coaching θα αποδώσει
Δεν αποδίδει κάθε συνεργασία με τον ίδιο τρόπο. Η ποιότητα της σχέσης με τον coach, η σαφήνεια των στόχων, η ετοιμότητα του στελέχους να δοκιμάσει νέες πρακτικές και η υποστήριξη του οργανωσιακού περιβάλλοντος επηρεάζουν ουσιαστικά το αποτέλεσμα. Ένας εργαζόμενος δεν μπορεί να λύσει μόνος του προβλήματα που προκύπτουν από ασαφείς αρμοδιότητες, διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις ή μια κουλτούρα που τιμωρεί την ειλικρινή επικοινωνία.
Χρειάζεται επίσης ρεαλισμός. Το coaching μπορεί να ενισχύσει την επίγνωση και την αποτελεσματικότητα, αλλά δεν προσφέρει γρήγορη συνταγή για κάθε εργασιακή πρόκληση. Η αλλαγή φαίνεται συχνά σε μικρές, επαναλαμβανόμενες επιλογές: σε μια πιο καθαρή συζήτηση, σε ένα όριο που τίθεται έγκαιρα ή σε μια απόφαση που λαμβάνεται με μεγαλύτερη ψυχραιμία.
Πώς να επιλέξετε κατάλληλο επαγγελματία
Πριν ξεκινήσετε, αξίζει να ρωτήσετε για την εκπαίδευση, την εμπειρία, τη μεθοδολογία και τον τρόπο με τον οποίο ο επαγγελματίας ορίζει την εμπιστευτικότητα. Χρειάζεται επίσης να γνωρίζετε πώς χειρίζεται περιπτώσεις που υπερβαίνουν το coaching και απαιτούν ψυχολογική ή κλινική αξιολόγηση.
Η σωστή επιλογή δεν βασίζεται μόνο σε τίτλους ή εντυπωσιακές υποσχέσεις. Βασίζεται στην καθαρότητα του πλαισίου, στον σεβασμό των ορίων και στην ικανότητα να συνδέονται οι στόχοι με την καθημερινή επαγγελματική πραγματικότητα. Το executive coaching έχει μεγαλύτερη αξία όταν δεν ζητά από τον άνθρωπο να γίνει κάποιος άλλος, αλλά τον βοηθά να ενεργεί με περισσότερη επίγνωση, συνέπεια και ευθύνη στον ρόλο που ήδη έχει.
Βιβλιογραφικές Παραπομπές
American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for educational and psychological testing. American Educational Research Association.
International Coaching Federation. (2020). ICF code of ethics.
Theeboom, T., Beersma, B., & van Vianen, A. E. M. (2014). Does coaching work? A meta-analysis on the effects of coaching on individual level outcomes in an organizational context. The Journal of Positive Psychology, 9(1), 1-18. https://doi.org/10.1080/17439760.2013.837499